Blog

27. jan, 2017

In 1824 werd geschiedenis geschreven. Op 7 mei klonk voor het eerst Beethovens Negende Symfonie in het Kärntnertortheater in Wenen, met de stokdove Beethoven naast de dirigent op de bok voor het koor en orkest waar hij zelf geen noot meer van hoorde. Het was zijn laatste symfonie en geïnspireerd door een gedicht van Schiller voegde hij in het laatste deel een koor en solisten toe, daar waar hij in de voorafgaande delen het publiek had verrast op ingewikkelde fuga’s, bulderende pauken en een hemels Adagio. Hoe durfde hij! Wars van conventies schudde hij het publiek door elkaar als een hond die tot de orde geroepen moest worden, aldus Maarten ’t Hart in zijn boek ‘Mozart en de anderen’.
Was het zijn doofheid die hem dreef tot deze keuze? Zijn frustraties over zijn slechte gezondheid, de opmerkingen van zijn concurrenten dat er niets meer uit zijn vingers kon komen, of was het zijn diepe behoefte aan vrijheid, gelijkheid en broederschap, ingegeven door het Nationalisme dat hoogtij vierde in het Wenen van toen? Al in 1793 wilde hij de tekst van Schiller op muziek zetten, als een rechtgeaarde puber, maar het kwam er niet van. ‘Alle Menschen werden Brüder’, deze strofe uit het gedicht ‘An die Freude’ zorgde voor de bekendheid tot aan vandaag, was zijn inspiratiebron, meer dan tweehonderd jaar geleden geschreven door een dichter die in zijn jonge jaren schreef in het geniep, voorbestemd voor het leger waar geen plaats was voor schoonheid.
Op youtube staat een filmpje met dirigent Leonard Bernstein uit de jaren 80 waarin hij een toelichting geeft op de betekenis van het werk in relatie tot de geschiedenis. Bernstein filosofeert over data van veldslagen en oorlogen, vanaf het Oude Testament tot en met de Dertigjarige Oorlog, de Vietnam Oorlog, de aanslagen in Belfast en de vervolging van andersdenkenden en rassendiscrimatie over de hele wereld. Zijn associaties brengen hem naar zijn geboortejaar 1918, het jaar waarin de Eerste Wereldoorlog eindigde. Vrede, broederschap, nooit meer oorlog, wie gelooft er nog in na de opsomming van al deze ellende waarbij de wapenfeiten van de afgelopen tijd niet eens worden benoemd? Na zijn sombere levensbeschouwing keert Bernstein terug naar Beethoven, naar zijn innerlijke strijd, zijn drang naar vrede, zijn zoektocht naar spiritualiteit en vreugde. Beethoven bereikte het in al zijn werken en als wij luisteren naar zijn muziek zullen wij het horen, worden we misschien een beter mens. Aldus Bernstein.
‘Alle mensen verbroederen’. Schiller en Beethoven hebben hun best gedaan, nu is het verder aan ons.

6 februari in De Oosterpoort, met Collegium Vocale Gent en Orchestre de Champs Elysees olv Ph. Herreweghe

22. dec, 2016

Bijna vakantie en de feestdagen, na een aantal geweldige concerten afgelopen najaar! Vrije dagen voor bezinning en drukke dagen ivm mijn voorbereidingen van de vervolgcursus over de drie belangrijkste componisten uit de klassieke periode: Haydn, Mozart en Beethoven. Aan de hand van videofragmenten zoals deze neem ik u mee in de wereld van de symfonie, de sonate, het strijkkwartet, de soloconcerten en de koorwerken. Ik geniet van de voorbereidingen en leer weer allerlei nieuwe details. En wat een geweldige documentaires zijn er toch te vinden op youtube! Met beelden uit het slot Esterhazy waar Haydn jarenlang werkte met het eerste echte symfonieorkest dat er bestond. Geniet van de Kerst en Oud en Nieuw en bekijk tussendoor vast een fragment. Wie weet bent u geïnspireerd voor mijn cursus vanaf dinsdag 31 januari in De Oosterpoort. Drie dinsdagavonden vanaf 19.30 uur

18. nov, 2016

Johann Sebastian Bach, de keizer binnen de klassieke muziek, de componist die leefde van 1685 tot 1750, de King wiens muziek nog steeds wordt gespeeld en op geen enkele lijst van klassieke muziekliefhebbers ontbreekt. We kennen zijn muziek, we neuriën bekende aria’s, maar wat weten we nu eigenlijk echt van hem en de wijze waarop zijn muziek werd gespeeld, nog nat van de inkt? Muziek die veelal meer dan tweehonderdvijftig jaar geleden werd gecomponeerd, voor de musici van toen, voor de instrumenten van toen, voor het publiek dat vooral bestond uit kerkgangers of leden van het hof. John Eliot Gardiner neemt je mee in deze film en zijn passie is onuitwisbaar. Neem de cantate, een compositie voor koor, solist en instrumentaal ensemble, in de kerk gebaseerd op de eredienst. Gardiner kent ze allemaal.
Een groot deel van zijn leven werkte Bach in dienst van de kerk. In Arnstadt, in Mühlhausen maar voornamelijk in Leipzig, waar hij als cantor werkte met het koor van de Thomaskirche, een jongenskoor dat een groot deel van zijn cantates, die hij voor iedere zondag componeerde, in première bracht. Het was hard werken en in zijn meest productieve periode schreef Bach honderd cantates binnen twee jaar. Over hoe ze werden uitgevoerd is vrijwel niets bekend, alleen dat de ensembles klein waren, er alleen jongens en mannen zongen en waar nodig improviseerden de musici er lustig op los. Bach dirigeerde zelf, gaf aanwijzingen maar noteerde daar niets van in zijn partituren. In de loop van de jaren werden de ensembles steeds groter, ontwikkelden de instrumenten zich waardoor ze steeds luider klonken en werden de jongenssopranen vervangen door vrouwenstemmen, totdat in de jaren 60 van de vorige eeuw sommige musici zich afvroegen of dit wel de juiste interpretatie was van wat Bach had bedoeld. Musici als Harnoncourt, Leonhardt en Brüggen doken in bibliotheken, lazen oude bronnen, speelden op kopieën van oude instrumenten en de zogenaamde ‘authentieke’ uitvoeringspraktijk was geboren. Zo had Bach het bedoeld, met kleine orkesten, violen met darmsnaren bespannen ipv metalen snaren, aanpassingen waardoor de muziek weer fris klonk in hun oren, vaak met hogere tempi gespeeld en een warmere klank dan op de moderne instrumenten. Hadden ze gelijk? De clavecinist Mahan Esfahani is er duidelijk over: “Er zijn een miljoen mogelijkheden om muziek te spelen, je kunt duizend jaar lang interpreteren wat een componist in een enkele dag schreef.”
Juist dat is het fascinerende van muziek. Bach kan op orgel, klavecimbel, piano of synthesizer. Zijn muziek blijft overeind, tot vandaag de dag.

3. nov, 2016

Orgel, is dat iets voor mij? Sinds Cameron Carpenter orgel speelt is het orgel niet alleen meer in een kerk te beluisteren, heeft het een ander imago en trekt het ook jong publiek. In het filmpje promoot Floris Kortie een concert van vorig seizoen in Eindhoven, maar nu 9 december speelt hij in Groningen, ook op zijn eigen orgel. Ik verheug me er zeer op!

30. aug, 2016

Mijn vorige tekst ging over cross-overs. Dit is geen cross-over maar meer een combinatie van stijlen, uitgevoerd door twee topartiesten. Eerder was ik helemaal enthousiast over een filmpje van pianist Alexandre Tharaud waarin hij een compositie speelt van Couperin (Tic-Toc) waarin hij samenwerkt met een streetdancer. Dit is vergelijkbaar. Cellist Yo Yo Ma speelt 'De zwaan' van Saint-Saens en een hiphopper maakt een improvisatie. Topkunst, ik heb er geen andere woorden voor. Klassiek en dance, klassiek als inspiratiebron. Beter kan je het niet hebben.